LO MOT DEL PRESIDENT

A nòstra darrièra Amassada Generala, que se tenguèt lo dissabte 7 de junh, evocavi l’imperativa necessitat, pel Cèrcle, d’alargar son audiéncia en augmentant lo nombre de sos aderents mas tanben en dinamisant las nòstras activitats.

Aquela dobla preocupacion deuriá èstre portada per cadun (a) dels aderents actuals. En efièch, per delà las rasons que nos an menats los uns e los autres a venir membre del Cercle Occitan (son diversas e totas fòrça lausablas), devèm èsser conscients de l’enjòc màger que devèm relevar, a saber: contribuir a faire en sòrta que nòstra lenga e nòstra cultura nos subrevivon.

Çaquelà, tal coma o relevava David Grosclaude, lo President de l’IEO a son Amassada Generala (Besièrs 26 abril 2008), tot se va jogar dins las 20 annadas que venon. Siá serem estats capables de crear las condicions d’aquela subrevida, siá farem lo constat de nòstres revèrses en gemegant sus nòstre sòrt e en maudissant los qu’an pas res fait per que ne foguèsse autrament. Comencem per faire çò que nos es possible de faire, sens esperar dels autres çò que nautres meteisses fasèm pas: «Ajuda-te que lo cèl t’ajudarà».

Cadun d’entre nautres deu, a son escalon, tant modèsta que siá, aportar sa pèira a la bastissa comuna. Avèm besonh per aquò faire que nòstre Cercle siá mai reprsentatiu, siá viu e dinamic a per fin que posca prene tota sa plaça per relevar l’escomesa en fin de compte exaltant.

Sensibilisatz vòstres amics e vòstres familiars a aquel enjòc, incitatz-los a nos venir encontrar, participatz a nòstras activitats. Vos doni doncas rendètz-vos al mes de setembre per engajar aquel nouvèl challenge. D’aquí aquí, passatz un estiu agradiu.

Alan Bessière

Retorn a l'ensenhador

LAS LENGAS REGIONALAS RECONEGUDAS DINS LA CONSTITUCION

L’Assemblada Nacionala a votat uèi, 22 de mai, un amendament a l’article 1 de la Constitucion de la Republica.

L’article 1 dirà d’ara en davant: «La France est une République indivisible, laïque, démocratique et sociale. Elle assure l’égalité devant la loi de tous les citoyens sans distinction d’origine, de race ou de religion. Elle respecte toutes les croyances. Son organisation est décentralisée. Les langues régionales appartiennent à son patrimoine.»

Es una victòria per totes aqueles que travailhan en favorr de la divèrsitat lingüistica en França e de que sèm. Dempuèi d’annadas, demandam une reconeisséncia per nòstras lengas. Los deputats l’an comprés e nos’n felicitam. Cal, plan segur, esperar que l’ensemble de la lei modificant la constitucion siá adoptada pel Congrès.

Pr’aquò sèm fòrça aüroses de l’adopcion d’aquel amendament pels deputats per çò qu’es le fruch d’un acordi entre los diferents grops et las diferentas sensibiliats politicas. Aquò provariá, se’n èra de besonh, que l’afar de la promocion de las lengas de França es pas un afar partisan.

Aquel amendament, aquela reconeissença, dorbirà la via a une legislacion complèta que permetrà un vertadièr desvolopament de nòstras lengas. S’agirà donc, un còp lo tèxte definitivament adoptat, d’una primièra etapa fòrça importanta. Plan de travail demorarà de faire.

Sabèm ara que de nombroses deputats son prèstes a trabalhar dins lo sens que desiram. Lo govern s’es engajat per qu’una lei siá votada en 2009. Avèm fait de nombrosas proposicions en matèria de mediàs, d’ensenhament, de vida publica. Serem plan segur disponibles per ajudar a l’elaboracion de la legislacion que vendrà completar la reconeisséncia constitucionnala votada uèi.

David Grosclaude,
president de l’Institut d’Estudis Occitans

Aprobacion generala - Despacha de l’AFP- PARÍS — L'Assemblada nacionala a votat dijòus, a la quasi-unanimitat, un amendament suspresa al projècte de lei sus la refòrma de las institucions visant a escriure la reconeissença de las lengas regionalas dins la Constitucion.

"Les langues régionales appartiennent au patrimoine de la Nacion", prevei l'amendament presentat pel president UMP de la commission de las Leis, Jean-Luc Warsmann çò que completarà l'article 1 de la Constitucion. Aquela disposicion èra demandada dempuèi fòrça longtemps par de nombroses parlamentaris de totas tendéncias politicas.
L'ensemble dels grops -UMP, Nouveau Centre, PS, PCF, Verts- e François Bayrou (MoDem) avián despausat d’amendements similars al de M. Warsmann. Èran estat totes regetats per la comission de las Leis la setmana passada.
La garda dels Sagèls, Rachida Dati, s'es dicha "favorabla" a aquela inscription de las lengas regionales dins la Constitucion.
M. Bayrou a exprimit "la satisfaccion" d’aquel que "mena lo combat per las lengas regionalas dempuèi longtemps". "Es un pas en avant important", a declarat.
Jean-Jacques Urvoas (PS) a estimat que "aquò va dins lo bons sens per l'espelida de las lengas regionalas".
"Enfin las lengas regionalas van èstre reconegudas !", s'es exclamat lo deputat NC Philipe Folliot mentre que Marc Le Fur, l'un dels deputats los mai en punta dins la defensa de las lengas regionales, s'es regaudit de "quicòm de positiu".
Patrick Braouezec (PCF) a joslinhat que "l'unitat es pas l'uniformitat". Metent en exèrg la convergéncia de vista dels deputats de totes bòrds dins aquela discutida sus las lengas regionalas, Arnaud Montebourg (PS) a plaidejat per que la discutida sus l'ensemble del tèxte se debane dins lo mème esperit: "Es aicí qu’aquò se deu decidir, entre nautres. Desiram trabalhar aital duscas a la fin, dins aquel vejaire ;".



Aquela empega!

Vos comunican dins son integralitat çò que seguís, sens cap d’autre commentari que se suffís tot sol e va faire de belugas. Nos demandarem solament dempuèi quora l’Acadèmia Francesa se pòt erigir en mèstra a pensar dels deputats franceses?

Letra N° 50 (dimars 17 de junh de 2008) d’ENDAVANT ! ANEM ! ÒC ! - 2008 Letra d’informacion aprèp las grandas manifestacions per la lenga occitana de Besièrs (17/03/2007) e de  Carcassona (22/10/2005).
Redigida per la Coordinacion Ensemble per l’Òc, recampament de las associacions culturalas audencas.

LO CRIT DE LA RÈIRA-GARDA!

Déclaration de l’Académie française

Depuis plus de cinq siècles, la langue française a forgé la France. Par un juste retour, notre Constitution a, dans son article 2, reconnu cette évidence: «La langue de la République est le français».
Or, le 22 mai dernier, les députés ont voté un texte dont les conséquences portent atteinte à l’identité nationale. Ils ont souhaité que soit ajoutée dans la Constitution, à l’article 1er, dont la première phrase commence par les mots : « La France est une République indivisible, laïque, démocratique et sociale », une phrase terminale : « Les langues régionales appartiennent à son patrimoine ».
Les langues régionales appartiennent à notre patrimoine culturel et social. Qui en doute? Elles expriment des réalités et des sensibilités qui participent à la richesse de notre Nation. Mais pourquoi cette apparition soudaine dans la Constitution?
Le droit ne décrit pas, il engage. Surtout lorsqu’il s’agit du droit des droits, la Constitution.
Au surplus, il nous paraît que placer les langues régionales de France avant la langue de la République est un défi à la simple logique, un déni de la République, une confusion du principe constitutif de la Nation et de l’objet d'une politique.
Les conséquences du texte voté par l'Assemblée sont graves. Elles mettent en cause, notamment, l’accès égal de tous à l'Administration et à la Justice. L'Académie française, qui a reçu le mandat de veiller à la langue française dans son usage et son rayonnement, en appelle à la Représentation nationale. Elle demande le retrait de ce texte dont les excellentes intentions peuvent et doivent s'exprimer ailleurs, mais qui n'a pas sa place dans la Constitution.

Retorn a l'ensenhador

OCCITÀNIA FOGUÈT PAS JAMAI UNA NACION! MAS...

Es abitual de dire e d'escriure qu'Occitània foguèt pas jamai una nacion. Solide, i aguèt pas jamai de frontièras materializadas, ni de poder centralizat. Al contrari, i aviá de lònga de garrolhas entre los senhors locals, las alianças cambiavan al cors del temps, eca..., e ara, per saupre, qual aviá de dreits sus una terra donada, cal estre un bon especialiste de la feodalitat de l'epòca

Mas se pòt qu'aquel biais de veire las causas siá un pauc tròp caricatural...

D'un costat, avèm la definicion de la nacion per l'acadèmia francesa: «II - Comunitat que sos membres son units per lo sentiment d'una mèma(1) origina, d'una mèma apertenéncia, d'una mèma destinada. 1. Ensemble de personas establidas sus un territòri e unidas per de caractèrs etnics, de tradicions lingüisticas, religiosas, eca...»

D'un autre costat, se trapa dins los archius de la vila de Tolosa(2) çò que seguís:  
«Declaracion de Ramon VI, duc, comte e marqués, e de son filh, portant que los grèuges particulars dels abitants de Tolosa contra las gents de nòstra lenga(3), cavalièrs o autres, engatjats dins lo partit d'Amaury(4) (de Montfort) e dels crosats contra lo comte, seràn pas atudats per los tractats de patz o de trèva que lo comte poiriá conclure amb aqueles malfaitors. Los interessats conservan, envers eles, totes dreits de represalhas e seràn pas inquietats per de faits que se poirián permetre de faire per encàs.

Engatjament recipròc dels cònsols envèrs lo comte e son filh, al nom del Conselh general,
Tièra dels vint e quatre cònsols,
La declaracion del comte es del 27 de junh, la de son filh del 1èr de setembre de 1220,
Trenta tres testimònis per lo comte et los cònsols,
dètz e sèt per son filh, tres per Bernat Fabre (?)»

Se tornam prene cada punt de la definicion de nacion donada per l'acadèmia, per çò que concernís los caractèrs etnics, podèm considerar que, al sègle XIII, « l'etnia » en Lengadòc (per faire simple) èra una brava mescladissa de totes los pòbles que s'éran passejats dins lo canton dempuèi la nuòch dels temps, e doncas que fasiá pas qu'una « etnia » unenca, resulta d'aqueles mestissatges.

Per çò que tòca a la religion, lo mens que se pòsque dire es que, se i aviá pas de religion unenca (i a pas jamai de religion unenca dins un país), sembla que la tradicion èra que cadun aviá la libertat completa de pensar çò que voliá.

I a pas qu'a veire lo comportament de Ramon VI que prometiá de lònga als crosats de faire çò que faguèt pas jamai...

Quand Trencavel partiguèt de Besièrs per anar a Carcassona, los jusieus de la vila se'n anèron amb el(5) probablament per fugir los crosats (d'unes eran administrators pels senhors, contrariament a las prescripcions de la Gleisa, representada aquí per los crosats, pas vertadierament amistoses...)

Abans lo gran chaple, los abitants de la vila declarèron « qu'aimariàn mai se daissar negar dins la mar salada » puslèu que de liurar los catars als crosats(6), eca...

Se aquela libertat es pas una « tradicion religiosa », qu'es aquò?

E vaquí, cerièra sul pastisson, que lo «poder» dòna un drech particular (e pas que que siá) als ciutadans (al sens vertadièr del mot, e que forçadament parlan «nòstra lenga») contra de ganèls que parlan tanben «nòstra lenga» e que son del costat de Montfort! Se sèm pas exactament dins l'encastre de la definicion de «nacion», ont sèm? E se lo «poder» dòna aquel drech als ciutadans, es que per el, çò que fa la ciutadanitat es en primièr la lenga (i a pas qu'un critèri per estre ganèl: parlar nòstra lenga), çò qu'es extraordinari!

Alara avèm tot : lo territòri, la lenga, l'etnia, la religion, eca.... Al vejaire vòstre... nacion o pas nacion?

Gui Chauliac

(1) O sabi, mas escriurai pas «meteissa»
(2) Per los saberuts: AA1/94 concordanças de: AA3/105, AA5/237.
(3) Homines nostre ydiome videlicet de hac lingua nostra dins lo tèxt
(4) I a de pòbles qu'an una memòria d'elefant. Nòstre amic Rogièr, tarnés de carn e de còr, conta que dins Tarn, val mai ésser tractat de «nèci», «colhon», «imbecile», «bedigàs», que d'«Amaury»!
(5) Cançon de la Crosada 16-9
(6) Cançon de la Crosada 17-6

Retorn a l'ensenhador

LO COLLÒQUI MAX ROQUETA

Avant de reprene la seguida del colloqui Max roqueta me devi excusar alprèp de J.-C. FORET e J.- F. BRUN que, pasmens, conéissi pro plan, d’aver inversat lors noms. Pensi que me’n auràn perdonat. E encara mai d’aver acordat la nacionalitat espanhòla a Robèrt Allan que se’n seriá pas sauput mal tanpauc, al mens o cresi. R.F.

Seconda jornada
A la debuta de la seconda jornada, es de Carles Camprós que nos venguèt entreténer Aurelia Lassaque. Al jove agregat de l’Universitat fait prisonièr en 1940, manca pas lo temps per escriure de poèmas que se referan a la guèrra e en relacion amb l’exilh. Après son evasion s’installa a Montpelhièr, participa a la resisténcia, escriu «Résisténcia». La forma dels poèmas es dictada pels eveniments. Per el, escriure es un acte de resisténcia e sos poèmas son una mena de Saumes de la Resisténcia dins un temps que lo partatge de las idèas es impossible. Demòra l’escritura en esperant d’autres jorns. Pr’aquò se refusa de dintrar dins qualque moviment litterari que siá e s’assimila las règlas de la versificacion. Se lança dins una cèrca entre emocion e escritura se referant als escrichs de Guillaume Appolinaire del temps de la 1° guèrra mondiala. Es de notar sa dedicacion "Als morts al camp d’onor". Per el, la vertadièra poésia es la que revèla la realitat e non pas lo sòmi e doncas descriu la violénça alemanda e lo patiment. Se lèva contra lo conservatisme litterari e lo tradicionalisme felibrenc qu’empacha tota evolucion cap a un novelum de la lenga d’Òc. Pensa que tota adesion a un moviment tira cap a un conservatisme. Evidentament, Carles Camprós a una plaça a part dins la litteratura occitana.

Amb Jean Arrouye, sèm tornar mai amb Camprós mas aqueste còp dins son Bestiari. Per l’intervenent, Camprós, poèta per profession e delectacion, seriá en cèrca de pintorèsc coma a travèrs lo Roman de Rainal e de Lafontaine. Los joves poètas occitans an presa lor part d’evolucion e lor creacion es influençada per la poésia francesa en defòra de Claudel. Existís pas de spiritualitat encò dels animals. L’anma fa partida dels decòrs simbolics del cada jorn e pòt pas èsser question de Paradís. Claudèl aima pas las bèstias, bèstias fèras o sèrps. La mostèla s’aluènha quant te sarras d’ela. La palomba pren sa volada, la chòta a una activitat nuòchenca, secrèta, silenciosa. Mas per un poèta es aquò la serenitat. Lo poèta aprofita las leiçons de la natura. Alara que lo de Max Roqueta parla d’amistat, lo Bestiari de Camprós es lo rebat de sa concepcion generala del monde, una question de susfacia, inflenciat en apparéncia per lo d’Appolinaire e pretext per parlar de sos projèctes politics.

Elodie de Oliveira nos mena dins lo monde de Joan Bodon per faire la tria dins la Cançon del País escricha en 1948 mas encara inedit, manuscrich acceptat per un editor de Rodés que l’editat pas jamai. Se presenta jos la fòrma de dos quasèrns. D’en primièr, Bodon raconta un prisonièr en Silesia agantat pel mal dal país. Descriu son passat dins lo futur, dona lo tèma dels autres poèmas e romans. Puèi, los poèmas s’escampan dins lo macabre e, dins una multiplicacion de clichats, tornan mandar a un temà mal/passat-de-venir. Lo pantais vira al fantasmagoric. Per exemple, lo cat ven fantaumatic e fantauma. Dins lo prològ, Bodon fa part de son projèct personal, preditz l’avaliment de l’occitan. Los cants de la Cançon semblan inconciliables entre eles. Puèi es lo retorn al país e la decepcion sentimentala. Per acabar, Bodon fa un parallèl entre lo Se canta e Je cherche fortune… Dins las questions que seguisson la communicacion, serà faita una critica del mot "clichats/clichés" utilisat per l’intervenenta.

Jean-Marie Petit, executor testamentari de Leon Còrdas, nos met tamborn batent en sa preséncia. Leon Còrdas es un païsan de Menerbés e païsan occitanofòn. A viscut de nombrosas annadas dins la companhiá d’obrièrs agricòls espanhòls venguts pels trabalhs de la vinhas que sas femnas èran pas encara brica francisadas. Dins las annadas 1930/1950, aderís al felibritge e apren a escriure la lenga, fa de teatre d’amator tant en francés coma en occitan dins los vilatges d’alentorn. Dejà, en 1928 aviá escrichas de detzenats de pèças e montat un centenat d’espectacles. Puèi comencèt de faire sos adieus al teatre, a cada còp recomençats. En 1933, aviá escrichas cent pèças e fòrça poèmas. De 1934 a 1939 serà d’Occitània, valent a dire tre sa fondacion. En 1940, es a Menèrbas e i demorarà. L. Còrdas escriu de poèmas d’amor en occitan per las filhas joves qu’o i demandan e fièr de sos succèsses, se met a escriure maites poèmas. L. Còrdas possedissiá de mauscrits de Lòrca assassinat en 1932 e qu’èra per el un pauc son modèl. J.-M . Petit pensa que se pòt faire un parallèl entre los dos poètas e sèrva, çó ditz, un tresaur de documents que tèn a la disposicion dels cercaires que n’aurián de besonh. Pus tard Leon Còrdas s’exilièt a Montpelhièr mas tornava qualques còps a Menèrbas.

Xavièr Bach a espepissat "Òc", la revista mai activa de difusion de la poésia occitana dins lo periòd 1924-1964. I foguèron publicadas la màger part de las grandas òbras d’aquel temps. Se m’engani pas, 34 reviraires revirèron a l‘occitan un centenat d’òbras del latin, espanhòl, francés, italian, allemand e d’autors coma Virgili, Francés d’Assisi, Euripide. Las Georgicas paréisson dins Òc. Pasmens, la revirada demòra una activitat annexa dins l’activitat de la revista. Alibert i dona un trentenat de reviradas de l’ortografia mistralenca a l’ortografia moderna. D’autres reviraires participan a aquel trabalh coma Manciet, Nelli o Max Roqueta e es plan solide qu’aquelas reviradas los an influénciats dins lor òbra personala. "Òc" ven alara lo laboratòri de la modificacion de l’ortografia e de la lexicografia. Se constata una variacion de la ponctuacion segon los reviraires. Serà de notar tanben l’abséncia de reflexion sus las reviradas, aquò sembla anar de se e prèstar pas a discussion. Alibert s’opausarà a l’utilisacion de localismes. La dificultat de la revirada dels verses franceses cap a l’occitan es que se pòt pas evitar l’utilisacion de francismes per la fauta de la rima. L’influéncia de las reviradas de Max Roqueta dins "Òc" suls futurs escrivans en occitan modèrn es incontestabla.

Felip Martel nos va parlar de l’Escòla Provençala que se desvolopava al moment que los poètas d’Òc s’eprimissián dins la colleccion Messatges. Una antologia dels poètas occitans es importanta dins la litteratura d’òc. Cossí los situar dins lo paisatge litterari contemporan ? H.-P. Lafont, dona un palmarès redusit en raport del nombre de poètas coneguts. G. Reboul es absent d’aquela antologia. Los grands absents son los que militan per l’occitan. Una rompadura se fa amb lo mond felibrenc. D’unes se retiran en claquant la pòrta. En 1940, espelís la revista  "Fe" que sortirà pas de 1942 a 1945 per l’encausa de l’ocupacion alemanda, censura e manca de papièr. En julhet de 1945 se constitua un grop de poètas felibres que s’escambian de poèmas e prenon modèl sus l’IEO Tolosa. En 1952, se monta un Gropament d’Estudis Provençals que se vei miralh de l’IEO e d’esquèrra tant coma los felibres èran, d’un cèrt biais, maurasssians. La cristallisacion se fa alara non pas sus la politica mas sus l’ortografia e fin finala, los filhs pagant los pecats del paire, lo problèma crucial es lo refús de l’unitat del moviment occitan. Pr’aquò, de felibres passan Ròse e practican l’occitan modèrn.

Claire Torreilles nos fa comprene cossí se faguèt conéisser la poésia d’Òc novèla après la seconda guèrra mondiala pel mejan de las antologias. N’a desnombradas pas mens de 63. Una constatacion, lo public de las antologias es pas lo public de l’edicion. Las primièras, que conéissan pas lo mot occitan, concernissan la versificacion gascona e puèi se diversificaràn. De 1937 a 1942 lo desir d’Ismaël Girard buta a la parucion de Tèrra d’Òc e sas seccions que lo francés i costeja l’occitan. En 1943, es editada una antologia dels poètas carcineses contemporans d’espression francesa o occitana. A la Liberacion la rompadura vendrà de Tolosa amb la venguda de Le génie d’Òc et l’homme méditerranéen. Max Roqueta i figura amb Renat Nelli. En 1944, la "Jeune Poésie Occitane" antologia de B. Lasfargues e R. Lafont pren vam jos son nom pròpri, mai modèrna e portaira de novelum. En 1957, 4 antologias paréisson a l’en còp e d’autras encara per èrsas successivas. Mas los escrivans occitans s’interrogan sus l’avenidor de la condicion d’escrivan e de l’edicion occitana tant coma de la de l’I.E.O. De fendilhas se percebon dins l’organisacion. D’unes pensan que l’engèni d’Òc es de França e que demòra de véncer l’ignorància del public francés per l’occitan.

Per ma modèsta part, me riscarai de senhalar la riquesa d’aquel collòqui, tot deplorant pasmens qu’aquela riquesa s’opause directament al temps acordat als intervenents, çò que los obliga a una E.G.V. (Elocucion a Granda Velocitat), de trencar sa fin, de fargar en qualques mots de conclusions minimalas, estequitas e, per l’auditòri, una impossibilitat -pensaretz benlèu qu’aquí parli per ieu mas foguèri pas sol d’o pensar- d’agantar e d’assimilar una part de las intervencions.

Rogièr FABRE.

Provèrbis per julhet/agost Qual cauca per la Madalena, (22 de julhet) Cauca sens pena Qual cauca en agost Cauca paurós Qual cauca encara ? Quina es la significacion d'aquels provèrbis ?

Retorn a l'ensenhador

JOSÈP DELTEIL (PIUSSA 1894 - MONTPELHIÈR 1978)

Es generalament admés que Josèp Delteil aja pas jamai escrich en occitan. Es una lenga que parlava plan mas que sabiá pas escriure. Pr’aquò, sa biografia sus la tèla dona aquesta precision per l’annada 1914:

Il publie en début d’année un sonnet- en langue d’òc- dans l’ « Almanac patouès de l’Arièjo ». En mars, Conseil de Révision, etc. Un autre siti indica : En 1914, il publie un sonnet en langue d’òc, puis est mobilisé au 4ème colonial de Toulon,etc…

Doncas, ne prenèm acte e vos deslargam çò que nos a mandat una afogada de Josèp Delteil.

Nascut a Piussa (Pieusse), pròche Limós dins Aude, se faguèt conéisser per la publicacion de son libre « Choléra » en 1923. E Ives Roqueta nos ditz qu’aquela sortida del libre aviá sul pic propulsat son autor sus las cimas ont èra plan decidit de montar a la fòrça de sas escrituras: lo tot París de las letras e de las arts. A París ont èra montat, publiquèt un trentenat de libres en 10 ans que ne faguèron l’escriveire lo mai a la mòda de París, segon André Dupuy (Encyclopédie Occitane). E l’Ives Roqueta d’apondre (Revirada de Colerà) «Delteil aviá agut lèu fach de se mainar d’onte bufava lo vent de la mòda e cap a de qué emportava la raça de las gents de letras. Se trachava, ni mai ni mens, de metre lo mond dins sa pòcha. S’i empleguèt de tota la fòrça de son apetís, de tota son energia d’òme jove capable d’o mobilzar tot – exotisme, erotisme, freudisme de conversacions mai o mens mondanas e tecnicas cubistas, audacias verbalas recentas e recèptas de contes de ma grand, pacanitat e urbanitat, misticisme negre e burèl chucat al pichon seminari e coquinariás inocentas – per metre lo roman cuol sul cap, per provocar sensacions e explosions de sabors inedichas, desvariantas provocantas, gostosas e per se far lusir coma una batariá de coires. La capitada foguèt totala. La critica capitulèt».

Puèi, tre 1930, torna descendre dins son miètjorn per i demorar de lònga. Causiguèt per i viure en brave païsan, la « Tuilerie de Massane » que se trapa entre Grabèls e Montpelhièr. Aviá causit aquela tèrra, aquela natura que lo ten a còr, que ne parlava de lònga dins tota son òbra. Cal legir sos nombroses imnes a la tèrra dins son libre « Francés d’Assisi » que son magnifics de poësia, d’enrasigament, de… Aquí pensi que rencontrèt los occitanistas militants de l’epòca. Leon Còrdas i dedica un polit e simple poèma, cridant de vertat:

« De la punta de l’espargue
Trauca lo printemps…
De garrolha en lampegasses
Cent mila ans de carrairons…
De perseguir l’esparguièra
L’esquina virada al Cèrç,
Sol, plegat entre las matas
E furtiu coma la sèrp,
Ensorcelhat de ta saba…
… de l’espargue e son tendrum
amb un gost de salvatgina
que renèga dins ton sang
e t’avalís a bèl èime
a la sorga de tos ans. »

E per dessus tot i a tres òmes d’òc que devi mercejar particularament per m’aver permés de me congostar de l’òbra que m’aviá fait vergonha quand aviái ensajat de lo legir en francés , Ives Roqueta, Joan Larzac e Juli Plancada qu’an revirat al mens tres libres que conéissi: Nòstre Sénher lo segond, Francés d’Assisi, Colerà. J. Delteil foguèt lo primièr a se’n regaudir «d’aquela curiosa experiéncia, e mai exemplara d’aquela revirada o puslèu aquela restitucion de Nòstre Sénher lo segond en occitan. Sai que, aviái ben de tot temps solfinat qu’èri pas dins mas sabatas en francés. Coma se la gargamèla faita per l’Òc e lo mamót se sentiá tota embarlifiicotada de mèl… La lenga francesa m’apareguèt totjorn coma l’obstacle que cal sautar, lo d’aquò’s que cal conquistar, coma l’enemic : a batre per totes los biaisses de rusa o de fòrça… Aicí, tre las primièras regas me retròbi al mieu, coma aprèp un viatge en França. Aqueste occcitan d’aicí a l’aire mai natural que mon francés -coma s’èra lo tèxt original e lo francés una simpla revirada- . Es la pròva per nòu que tot aqueste libre foguèt pensat, fustejat e tanplan ben parlat en occitan puèi escrit en francés… L’occitan a mai de tripa, mai de muscle, a quicòm de gigantàs, de bonifaci, de fantastic, d’omeric, qu’a pas res a veire amb mon librilhon».

Retorn a l'ensenhador

CROTZ DE CAMINS, CROTZ DE VILATGE

Manlevam a nòstres amics de Ressons d’Òc, que nos ‘n voldràn pas de segur, aqueste article interessant.

Caminant per camins, dralhas e monts, encontram de crotz aicí e alaí plantadas sus una d'aquelas muralhas qu'òrlan los camins e las caladas. Son crotz de bon far : un blòc de grès o una lausa talhats, sens dessenh, sensa floridura, enfemeladas sus un pedestal de parièira mena. Las de grès son mantun còp, d'una seccion octogonala : lo modèl es plan espandit sus totas las Cevenas nautas, dempuèi l'Edat Mejana d'aquí al sègle vint. Altras crotz son mai gravadas, d'un ostensòri, de floretas, de rais de sorelh, mai benlèu d'un Crist o de sa maire. Totas aquelas son aquí dempuèî lo sègle dètz e set ; son pas tant ancianas que se crei quand se vei la mena malbiaissuda que los personatges son gravats : art de vilatge, modeste e popular. Dins lo país catolic, se pòt pensar qu'aquelas crotz de pèira son la marca de la catolicitat dau luòc : los catolics afirmavan sa fe, plantejavan aquelas crotz de pertot, se trufavan dals Uganauds qu'aimavan pas las crotz. Aquela idèia es un pauc vertadièira, amai, una autra sorgís quora estudiam las cartas dau cadastre de 1826 : totas las crotz de camins son indicadas e, alara, se compren que son pals per trobar son camin, per lo "reireguiatge" * dals viatjaires" : "la crotz de la Garda de Dieu, segrètz lo braç drech... a la crotz de Sestrièiras, davalatz darrièr la crotz". Quand i a de nèu, la crotz sus son pedestal de pèiras es totjorn visibla. Totas la crotz son plantadas en luòcs precises : a un crosament de camins, a la cima dau mont, a l'entrada d'un camin, per faire una pauseta dins una ascension penosa.

Dins los vilatges, n'i a d'autras, de crotz : dins lo cementèri, sus la placeta, sus lo camin de crotz. D'aquelas son de ferre, fargadas per lo sarralhièr, coma una rampa d'esca­lier, o per lo fabre, se son mai simplas. Totas aquelas son del sègle dètz e nòu, portan la data de la "mission catolica", qu'es venguda aparar los païsans dals pecats de la vila. "Gens de Buonival, daissatz Satanàs" disià un missionari de sa votz tan bèla que fasiá tremblar tot lo vesinatge ; amai coma parlava pas trop ben l'occitan, los gens disián: "De qué? Perqué aquel d'aquí nos vòl faire daissar lo cosinàs?"

Parla lo pais, quand fasèm pauseta per lo regardar.


* reireguiatge es lo terme emplegat dau sègle XII au sègle XV per lo Senhors parièrs de la Garda (Guérin) per guidar los viatjaires.

Retorn a l'ensenhador

LO CANTON DELS POÈTAS

Ramon Lahondès, amic costumièr de nòstre canton dels poètas nos a daissats e aquò nos atrista fonsament. Quand nos mandava qualque poème mancava pas jamai de nos junhe un mot amistós en guisa de mercejament. L’an passat, nos mandèt aiceste en seguida d’un mieu article qu’aviái escrich sus las Joanadas, los fuòcs de sant Joan. Vos en fau part, que me sembla plan qu’es un dels darrièrs que nos aja mandats. Es un vertadièr testimoniatge que ven completar mon pròpri article. Aquò serà nòstre adieu a Ramon Lahondès.


Grandmercé d’aver un còp de mai, publicat "l’amator" sens etiqueta, sens livret (aquò me va plan… Benlèu!)
Remembratz lo temps de las  "Joanadas", un mot que coneissiái pas; disiam lo "fuòc de sant Joan": un solet per nòstre vilatge grand de Marjerida, al mitan de la plaça, lo codèrc. Lo lenhèr èra espectaclós; los faisses de rama mancavan pas. L’endeman en menant lo bestial al pastural, fasián passar las vacadas sus las cendres perqué foguèsson aparadas de las malautiás e mai que mai per acabar la fèsta.
"Al jorn de las Palhidias, (al solstici d’estiu), ai sautat a travèrs los brasièrs atubats. Imitatz-me, pastorèls, atubatz de fuòcs, fasètz passar a la lèsta vòstres còrs armonioses a travèrs los lenhèrs que petejan pr’amor que las vòstras fedas sián fecondas!" 
Ovidi (43 davant J.C. -17 aprèp J.C.) ("Los Fasts" poèma basat sul calendièr descrivant las tradicions legadas a las fèstas romanas) (revirada Lahondès d’una citacion de Maria-Antonieta Laurens, citacion en tèsta d’una cronica " Fuòcs de Joia")
Èra la fèsta bèla per totes, una bèla nuèch. De cants, de rondas, de farcejadas, de cacalàs e, per los joves, encara un temps per se retrobar al cap de la prima qu’a tanben aprestat los prats e los segals: temps de potons, de flamba, de saba… bonaür devèrs aquel caire escondut de Losèra, luènh de la guèrra e d’un mond nèci. Aviái escrich, en fonetic, un cort poèma. L’ai botat d’aplomb e lo mandi. Aladonc, siatz indulgents, encara un còp!
Salut e amistats a totes

Emai lo te tornarem passar, aquò rai, Ramond, un còp de mai, coma disiás tant plan mas nos mancaràs.




Marineta Mazoyer a publicat dins «Ressons d’Òc» un poèma tot plen polit que vos donan aicí amb son agrat

Retorn a l'ensenhador

DE LEGIR - D'ESCOTAR

Lo Catonet gascon [1607] de Guilhèm Ader.
A las édicions Per Nòste (Ortès, Per Noste, 2008, 46 p. ; 20,5 x 14,5 cm)
www.pernoste.com

LA COSMOCRITICA de Robèrt Lafont. Aquí dètz istòrias per nòstre temps.
IDECO BP 6 81700-Puylaurens

E SIGUÈSSE UNA NAFRA… LA LUTZ: poèmas de Romièj Jumèu. IEO-edicions, Messatges, 60 p.
IDECO BP 6 81700-Puylaurens

Eiretièrs de la Luna : recuèlh de poèmas novèl del Miquèl Decòr en cò d’IEO-Aude-Vendémias

LES SEPT DORMANTS: entre Orient et Occident, la légende des Sept Dormants


LE VRAI VISAGE DU CATHARISME RÉÉDITION : chez La Louve éditions Collection L’Histoire/2, 13x19, 352 pages, broché
Toponymie des pays occitans, de Benedicte et Jean-Jacques Férié, a las Sud-Ouest édicions, 480 pagonas.


Mon Pantais (Mon rêve), per Gabrièu BRUN a compte d’autor; bilingüe 125 paginas.


Petiòt diccionari occitan d’Auvernhe-francés, dins la colleccion Parlem n° 3, 544 paginas.


Le Coq et le Taureau,Robert Zaresky. Ensag sus Folco de Baroncelli :cossi lo Baron a inventat la Camarga.


Dos recuèlhs de poësia de Max Rouquette, a l’ escasença del centenari en edicion bilingüe:
- Poèmas de pròsa a las edicions Fédérop,
- D'aicí mil ans de lutz, reedicion en cò de Jorn d'un recuèlh màger paregut en 1995,
Una revista consacrada a l'escrivan:
- Lo numerò 2 dels Cahiers Max Rouquette special centenari, editat per l'associacion Amistats Max Rouquette.
Correspondéncia Joseph Soulet/ Frédéric Mistral, bilingüe occitan-francés ; en soscripcion  Colleccion : Texts et Document de L’Institut d’Estudis Occitans e Ceux de l’Almanach/los de l’Armanac
Istòria del Felibrige Setòri per Alain Camelio.

"Avise le biòu!" l’occitan en Bovina : de René Domergue amb 30 dessins signats Patrick Ouradou, 80 paginas; de comandar a :

Los Animals de la Fèsta Occitana: animals Totemics en version sud de França; escrich per Claudi Alranq  e illustrat per Vincent Roussillat.


Arcolin de Teresa Pambrun (46 p. ; 14 x 21cm).


DVD Robert Lafont : Un écrivain dans le siècle Un film de Christian PASSUELLO (52mn) / (2001).

Nadalenca: Avètz ausit? Lo còr polifonic occitan de Montpelhièr jos la direccion de son cap mèstre Hugues Brunet ven de sortir son second CD de polifonias occitanas «Avètz ausit?». Es en venda, pel moment, sonca per correspondéncia. Trobaretz maitas informacions sul siti internet www.nadalenca.org mas tanben sus la pagina MySpace www.myspace.com/nadalenca ont se’n pòt escotar de tròces.

Retorn a l'ensenhador

MOTS CROSATS

	a	b	c	d	e	f	g	h	i	j
1	T	I	R	A	N	I	S	M	E	S
2	O	S		R	E	S	E			E
3	C	O	N	C	U	B	I	N	A	S
4	A	L	A	I		A	R	D	I	T
5	D	A	N	E	S		E		G	A
6	O	C		L	A	S		O	U	I
7	I	I		O	B	T	E	N	E	R
8	R	O	I	N	I		S	O	J	A
9	A	N	E	S		T		R	A	D
10	S	S			A	U	S	A	R	A

	a	b	c	d	e	f	g	h	i	j
1	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.
2	.	.	.	.	.	.		.	.	.
3	.	.	.	.	.		.	.	.	.
4	.	.	.	.	.	.	.	.		.
5	.		.		.	.	.		.	.
6	.		.	.	.	.	.		.	.
7	.	.	.	.		.	.	.	.	.
8	.	.	.	.		.	.	.	.
9	.	.	.		.	.	.	.	.	.
10	.	.	.	.	.	.	.	.	.	.

Orizontal.-1.- Met de desòrdre o mena grand bruch o tot a l’en còp.- 2.- Resulta positiva o negativa d’una accion – Verb impersonal marcant la necessitat.- 3.- Qualifica sovent la temperatura ivèrnala – Planta, fa dintrar quicòm dins quicòm mai.- 4.- Relatiu a un òrt.- 5.- Preposicion marcant una situacion comuna o un mejan- Possedisses.- 6.- Endrech, ròdol, emplaçament – La maire dels Daltons.- 7.- Autre nom de l’anduèlh, mena de salssissa faite amb de carn e de codenas – Personatge portat a la gelosia.- 8.- La del Bronze coma la Mejana trencan l’Istòria coma un salssissòt.- Asaga Monaco de Bavièra.- 9.- Unitat de mesura de dosa absorbida de radiacion ionisanta – Leva, monta, met en l’aire.- 10- Que t’escondèsses (t’).
Vertical.- a/ Qualifica una persona que prend tot còp lo contra pè d’una autra.- b/ Mercat, relacion mai o mens complicada entre doas personas o çò que se passa d’inabitual endacòm.- Foguèt lo primièr vengut .- c/ Una brava bufada de vent en val de Ròse.- d/ Sinonim de besal per un molin d’aiga.- Sigla de l’Institut Anatomic Tolozan.- e/ Las doas consonantas usadas per exprimir la « l » banhada, en occitan - f/ Que concebe o qu’invente quicòm dins son esperit.- g/ Mancas de vitalitat (fem. pl.).- h/ Vent revolumaire que soslèva la nèu e la buta en congièiras – Pichons poèmas narratius de l’Edat Mejana.- i/ Airal per parquejar de nuèit lo bèstial– Que s’aplatusse nas contra tèrra (s’).- j/ Cansas, fatigas – Unitat de pes, de mesura e de moneda encò dels Romans ancians.

Retorn a l'ensenhador